1. Różnice konstrukcyjne sprężarek tłokowych i śrubowych w aspekcie budowania ciśnienia
Sytuacja, w której silnik sprężarki pracuje, lecz układ nie buduje wymaganego ciśnienia, jest powszechną usterką eksploatacyjną w zakładach przemysłowych i warsztatach. Prawidłowa diagnostyka wymaga rozróżnienia konstrukcji zespołu sprężającego:
- Sprężarki tłokowe: Konstrukcja opiera się na ruchu posuwisto-zwrotnym tłoka w cylindrze. Za kierunki przepływu gazu odpowiadają płytkowe (blaszkowe) zawory ssące i tłoczne zamontowane w płycie zaworowej pod głowicą cylindra. Sprężanie odbywa się poprzez cykliczne zmniejszanie objętości komory sprężania.
- Sprężarki śrubowe: Sprężanie następuje w wyniku obrotu dwóch współbieżnych wirników śrubowych (głównego i pomocniczego), które zmniejszają przestrzeń międzyzwojową. W tego typu sprężarkach nie występują płytkowe zawory głowicowe. Dopływem powietrza steruje zewnętrzny regulator ssania (zawór wlotowy), a procesowi towarzyszy wtrysk oraz separacja oleju.
2. Mechanizm usterek zaworów ssących w obu typach urządzeń
Sposób objawiania się awarii układu dolotowego jest ściśle powiązany z budową zespołu ssącego:
- Układ ssący w sprężarkach tłokowych: Najczęstszą przyczyną braku ciśnienia jest pęknięcie, wygięcie lub odkształcenie płytkowych blaszek zaworowych bądź odłożenie się na nich nagaru. Nieszczelny zawór ssący sprawia, że tłok zamiast tłoczyć gaz do zbiornika, przepompowuje go wewnątrz cylindra lub cofa medium do filtra ssawnego. Częstą usterką towarzyszącą jest również przepalenie uszczelki pod głowicą na ściance rozdzielającej komorę ssącą od tłocznej.
- Regulator ssania w sprężarkach śrubowych: Funkcję układu ssącego pełni pneumatycznie lub elektropneumatycznie sterowany zawór wlotowy. Awaria tego elementu (np. zablokowanie siłownika w pozycji zamkniętej lub uszkodzenie cewki sterującej) odcina dopływ powietrza do komory śrubowej, uniemożliwiając generowanie ciśnienia mimo prawidłowych obrotów silnika.
3. Odrębne procedury diagnostyczne i serwisowe
Procedury wykrywania usterek różnią się w zależności od technologii sprężania:
- Procedura diagnostyki sprężarki tłokowej:
- Kontrola drożności wkładu filtra powietrza.
- Weryfikacja szczelności zaworu zwrotnego umieszczonego przy wlocie do zbiornika (objawem nieszczelności jest nieustanne syczenie z zaworu odprężającego presostatu).
- Demontaż głowicy i ocena stanu blaszek zaworowych oraz przylg płyty zaworowej.
- Weryfikacja stanu uszczelki pod głowicą i kontrola przedmuchów do skrzyni korbowej (zużycie pierścieni tłokowych).
- Procedura diagnostyki sprężarki śrubowej:
- Sprawdzenie zasilania i sygnałów sterujących zaworu wlotowego (regulatora ssania).
- Kontrola ciśnienia w obwodzie oleju oraz weryfikacja drożności wkładu separatora oleju.
- Sprawdzenie stanu zaworu minimalnego ciśnienia oraz układów odciążania przy rozruchu.
- Weryfikacja temperatury bloku śrubowego i sprawności chłodnic.
4. Wpływ awarii na klasę czystości powietrza według ISO 8573-1 i rola pomiarów diagnostycznych
Uszkodzenia mechaniczne w sprężarkach (np. uszkodzenie uszczelnień, pierścieni tłokowych lub separatora oleju) prowadzą nie tylko do spadków ciśnienia roboczego, ale także do skażenia instalacji olejem i kondensatem.
Po przeprowadzeniu napraw mechanicznych działy jakości i służby utrzymania ruchu powinny dokonać weryfikacji parametrów sprężonego powietrza. Kompleksowe wsparcie diagnostyczne w tym zakresie zapewnia Biuro Naukowo-Techniczne SIGMA, oferując badania jakościowe medium z dojazdem do zakładu przemysłowego:
- Pomiary klasy czystości sprężonego powietrza zgodnie z normą ISO 8573-1 (zawartość cząstek stałych).
- Pomiary zawartości aerozolu oleju po awariach układów smarowania i separatorów.
- Pomiary ciśnieniowego punktu rosy (wilgotności medium).
- Badania mikrobiologiczne sprężonego powietrza.
Szczegółowe materiały techniczne dotyczące diagnostyki usterek kompresorów dostępne są w poradniku BNT SIGMA dotyczącym diagnostyki sprężarek.
5. Porównanie diagnostyki i serwisu sprężarek tłokowych i śrubowych
|
Cecha / Parametr diagnostyczny
|
Sprężarka tłokowa
|
Sprężarka śrubowa
|
|---|---|---|
|
Główny element sterujący dolotem
|
Płytkowy zawór ssący w głowicy cylindra
|
Zawór wlotowy / regulator ssania
|
|
Typowa usterka układu ssącego
|
Pęknięcie, wygięcie lub zanieczyszczenie blaszki zaworowej
|
Zablokowanie siłownika lub awaria zaworu sterującego
|
|
Objaw usterki ssania
|
Cofanie powietrza do filtra / brak kompresji w cylindrze
|
Brak poboru powietrza mimo pracy wirników
|
|
Kluczowe elementy uszczelniające
|
Pierścienie tłokowe, uszczelka pod głowicą
|
Uszczelnienia wału, filtr separatora oleju
|
|
Weryfikacja po naprawie
|
Inspekcja płytkowa, pomiary czystości ISO 8573-1
|
Test sterowania pneumatycznego, pomiary ISO 8573-1
|
